Patiënten mogen speculum meenemen en opnieuw gebruiken bij volgende afspraak

Een speculum is het instrument dat wordt gebruikt bij een inwendig gynaecologisch onderzoek, ook wel bekend als eendenbek. Het kunststof wegwerpspeculum wordt in de zorg standaard gebruikt, maar zorgt ook voor veel afval. Daarom mogen patiënten in het St. Antonius het bij hun afspraak gebruikte speculum na de afspraak voortaan mee naar huis nemen en bewaren voor een volgende controle. Zo hoeft een wegwerpspeculum niet na één keer gebruiken in de afvalbak te verdwijnen.

Minder afval door hergebruik

"Op een spreekuur gebruik ik soms tientallen specula op één dag", vertelt gynaecoloog Wenche Klerkx. "Na één onderzoek verdwijnen die allemaal in de afvalbak. Dat zette ons aan het denken: kan dat niet slimmer?"

Door hetzelfde speculum meerdere keren te gebruiken, is minder nieuw materiaal nodig en ontstaat er minder afval. Het initiatief past bij de doelstellingen van het St. Antonius Ziekenhuis op het gebied van duurzaamheid. 

Onderzocht én positief ontvangen

Een wegwerpspeculum opnieuw gebruiken klinkt misschien verrassend. Daarom onderzocht het St. Antonius Ziekenhuis samen met de eigen afdeling Klinische Fysica en Instrumentatie (KFI) en Infectiepreventie of hergebruik door dezelfde patiënt veilig is. De conclusie: ja, een wegwerpspeculum kan door dezelfde patiënt opnieuw worden gebruikt, mits het schoon en onbeschadigd is en thuis schoon en droog wordt bewaard. Het uitgangspunt is dat een speculum tot ongeveer vijf keer door dezelfde patiënt kan worden hergebruikt.

Ook patiënten blijken positief over het idee. In een pilotonderzoek onder 35 patiënten en interviews met 10 vrouwen noemden deelnemers vooral het verminderen van afval als voordeel. Na uitleg over de werkwijze en hygiënemaatregelen stonden de meeste deelnemers positief tegenover hergebruik van hun eigen speculum.

Véél minder nieuwe specula nodig

Van de 35 deelnemers zijn er 30 al teruggekomen op hun vervolgafspraak. Met uitzondering van één deelnemer had iedere vrouw haar eigen speculum meegenomen. Bij de eerste vervolgafspraken waren daardoor 27 nieuwe specula niet nodig. Bij de tweede en derde vervolgafspraken waren dat er 10 en 2.

In deze kleine testgroep hoefden door hergebruik tot nu toe 39 nieuwe specula niet te worden gebruikt. De mogelijke besparing op lange termijn is veel groter. De poli Gynaecologie gebruikt nu ongeveer 15.000 specula per jaar. Als een speculum maximaal vijf keer door dezelfde patiënt wordt gebruikt, zijn voor hetzelfde aantal afspraken in theorie nog maar zo’n 2.500 nieuwe specula nodig. Dat is een besparing van ruim 80%.

Zelf je speculum meenemen naar volgende afspraak

Patiënten die regelmatig terugkomen voor controle voor bijvoorbeeld uitstrijkjes, inseminaties of pessariumcontroles, kunnen hun schoongemaakte speculum na de afspraak meenemen en thuis droog bewaren, bijvoorbeeld in een klein schoon doosje. Bij een volgende afspraak brengen zij hetzelfde speculum weer mee. Voor gebruik wordt gecontroleerd of het speculum schoon en onbeschadigd is. 

Volgens Wenche laat dit zien dat verduurzaming in de zorg niet ingewikkeld hoeft te zijn. "We zijn gewend geraakt aan veel wegwerpmaterialen. Natuurlijk staat veiligheid en hygiëne altijd voorop, maar soms blijkt dat er meer mogelijk is dan we denken”.