Behandelingen & onderzoeken

Azathioprine (Imuran) en 6-mercaptopurine (Puri-Nethol) bij IBD

Azathioprine en 6-mercaptopurine zijn nauw verwante middelen. Deze toelichting geldt dan ook voor beide middelen, ook al wordt alleen over azathioprine gesproken.

Azathioprine wordt onder andere voorgeschreven bij mensen die lijden aan de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, meestal in een poging de noodzaak van herhaald prednisongebruik (met vaak bijwerkingen) te voorkomen. Bij gebruik van het middel is het belangrijk op de hoogte te zijn van een aantal zaken rond werking, mogelijke bijwerkingen, extra controles, etc.

Op deze pagina snel naar

Werking

Azathioprine werkt ontstekingsonderdrukkend. Het duurt wel 2 tot 4 maanden voordat de werking volledig is; daarom moet in de eerste periode tijdelijk vaak een middel als prednison ernaast gebruikt worden. Het risico op hernieuwde activiteit van de ontsteking wordt verminderd, maar niet uitgesloten. Indien goed verdragen en effectief, wordt het doorgaans meerdere jaren lang gebruikt, soms gecombineerd met andere middelen.

Voorzorg

Voor de aanvang van de behandeling wordt in uw bloed onderzocht of u evt drager bent van het hepatitis B virus. Voorkomen moet namelijk worden dat een evt aanwezig virus door de behandeling actief zou worden.

Tabletten en dosering

Er zijn tabletten van 25 mg (azathioprine) en 50 mg (azathioprine en Puri-Nethol), in te nemen in een of meerdere doseringen per dag, met wat water; de tabletten beter niet breken. De in te nemen hoeveelheid is afhankelijk van het lichaamsgewicht. Bij het opstarten wordt vaak begonnen met een tijdelijk lagere dosis in verband met het risico op optreden van bijwerkingen, sommige daarvan eventueel juist in de eerste weken.

Bijwerkingen

Bijwerkingen treden op bij 15-30% van de mensen, vaak al in de eerste maanden, en kunnen aanleiding zijn tot staken van het middel. Door regelmatig bloedonderzoek kunnen sommige vroeg opgespoord worden.

  • Misselijkheid, braken, minder eetlust, diarree: met name in begin nogal eens optredend; dan dosering verdelen over de dag en/of innemen voor het slapen gaan.
  • Verhoogde kans op infecties door verstoorde aanmaak van witte bloedlichaampjes: bij aanhoudende koorts en keelklachten stoppen met azathioprine,  waarschuwen specialist of verpleegkundige en snel bloedonderzoek.
  • Spontaan blauwe plekken of bloedinkjes door verstoorde aanmaak van bloedplaatjes: stoppen azathioprine, waarschuwen specialist/verpleegkundige en snel bloedonderzoek.
  • Bloedarmoede door verstoorde aanmaak van rode bloedlichaampjes: meestal ontdekt bij bloedonderzoek.
  • Overgevoeligheidsreacties met huiduitslag  en/of  koorts en spierpijn: stoppen en waarschuwen specialist/verpleegkundige.
  • Leverirritatie: meestal geen klachten, ontdekt bij bloedonderzoek.
  • Alvleesklierontsteking: bij ongebruikelijke hevige (boven-)buikspijn stoppen, meteen waarschuwen specialist/verpleegkundige en snel bloedonderzoek.
  • Verhoogde gevoeligheid voor zonlicht: bij veel zonlicht of zonnebank risico op sneller verbranden, huiduitslag en huidwratjes, mogelijk ook huidkanker; voorzichtig met zon dus.  Jaarlijkse controle bij dermatoloog tijdens gebruik is te overwegen.
  • Verhoogd risico op bepaalde zeer zeldzame vorm van lymfeklierkanker op lange termijn: blijft erg klein risico.
  • En andere.
     
Toon meer over bijwerkingen

Bloedcontroles

Regelmatig bloedonderzoek (onder andere rode en witte bloedlichaampjes, bloedplaatjes en leverfuncties) is nodig: In de eerste 3 maanden na 2-4-8 en 12 weken, daarna 1 maal per 3 maanden.

Zwangerschap en borstvoeding

Vrouwen

  • Zwangerschap(-swens): doorgaan met azathioprine, want geen verhoogd risico op verminderde vruchtbaarheid of op schade voor kind. Eventueel nut van stoppen medicatie weegt niet op tegen risico op exacerbatie ziekte (met gevaren voor vrouw en zwangerschap) bij stoppen.
  • Borstvoeding geven tijdens gebruik van azathioprine: geen duidelijke nadelen aangetoond, mag dus gewoon.

Mannen

Mannen met een kinderwens kunnen doorgaan met de medicatie, aangezien er geen duidelijke nadelen zijn gevonden qua vruchtbaarheid of voor kind.

Toon meer

Aanvullend

  • Soms kan door de specialist het middel allopurinol voorgeschreven worden, naast de azathioprine. Omdat dit het effect van azathioprine versterkt, zal daarbij altijd de hoeveelheid azathioprine (flink) verlaagd worden. Bij het gebruik tijdens de zwangerschap is de veiligheid met name in de eerste 3 maanden daarvan onzeker en moet daarom overlegd worden; borstvoeding geven tijdens gebruik ervan is geen probleem.
  • Mocht u door een andere arts om een andere reden allopurinol voorgeschreven krijgen (jicht bijvoorbeeld), meldt dan dat u al azathioprine gebruikt (en waarschuw de MDL-arts /MDL-verpleegkundige. 
  • Het effect van azathioprine kan ook versterkt worden door middelen als mesalazine, indomethacine, cotrimoxazol, cimetidine en ACE-remmers. Overleg met de specialist hierover.
  • Bij het optreden van gordelroos: meteen contact opnemen met de huisarts! Meestal zal deze dan een middel tegen gordelroos voorschrijven.
  • Vaccinaties:
    • Tijdens het gebruik van azathioprine niet vaccineren met levende vaccins, zoals tegen de Bof-Mazelen-Rode hond, Varicella (waterpokken, gordelroos) en sommige tropische ziektes.
    • Veelgebruikte vaccins als DKTP, influenza (griep) en hepatitis A en B zijn geen probleem.
    • Jaarlijkse vaccinatie tegen influenza (griep) is zeer aan te raden. Soms kunnen ook vaccinaties tegen hepatitis B en/of het gordelroosvirus aangeraden worden.
  • Door lactose in azathioprinetabletten kan soms diarree voorkomen bij daarvoor gevoelige mensen.
     

Gerelateerde informatie

Code
MDL 78-AD